ریواس و خواص آن

ریواس

ریواس
طبقه‌بندی علمی
فرمانرو: گیاهان
Division: گیاهان گلدار
رده: دولپه‌ای‌ها
راسته: میخک‌سانان
تیره: هفت‌بندان
سرده: Rheum
L.
گونه‌ها
در حدود ۶۰ گونه از جمله:

  • Rheum nobile
  • ریوند چینی
  • Rheum palmatum
  • ریواس
  • Rheum rhaponticum

ریواس , رواش , چوکری به لهجه‌های ایرانی و افغان به ترتیب گیاهی است از تیره هفت‌بندان (Polygonaceae) بومی آسیا (به احتمال سیبری یا هیمالیا) که از سده شانزدهم در اروپا کشت می‌شد. نوشته‌ها حاکی از آن است که پیش از میلاد مسیح در چین به عنوان دارو مصرف می‌شد.

محتویات

  • ۱ محل رشد
  • ۲ مصرف دارویی
  • نکته
    • ۲.۱ غذاهای ایرانی
  • ۳ ارزش غذایی
  • ۴ مضرات
  • ۵ مشخصات ظاهری
  • ۶ آب و هوای مناسب
  • ۷ خوراک دام
  • ۸ تکثیر ریواس
  • ۱۰ ریواس در علم

محل رشد

ریواس گیاهی است که بصورت طبیعی و دیمی رشد می‌کند و در مناطقی که گل لاله وجود دارد این گیاه نیز رشد می‌کند. بیشتر در مناطق کوهپایه و سردسیر رشد می‌کند و به آبیاری نیاز ندارد. فصل برداشت ریواس در بیشتر مناطق ایران فروردین ماه است.

در فلات شرقی ایران- فارسی زبانان آنرا به نام رواش و یا ریواچ هم می‌شناسند که گونهٔ دیگری از تلفظ همین واژه است. بزرگترین و انبوهترین رویشگاه ریواس از لحاظ سطح و پراکنش گونه در مراتع شهرستان شهربابک قرار دارد. ریواس همچنین در دامنه بینالود، کوهستان‌های آذربایجان و کردستان، و بلندی‌های البرز در شمال تهران و همچنین دراستان در استان خراسان رضوی شهرستان گناباد و کوه‌های روستای رباط ترک (که این گیاه در کوه‌های رباط ترک و قلعه تخت کوه به طور وحشی رشد می‌کند) روییده و بومیان با چیدن سنگ دور ساقه‌اش آن را پرورانده و سبب بلندتر شدن ساقه‌اش می‌گردند. این نبات در کوه‌های هندوکش- شمال کابل، نیز به می با شیوه‌های مشابه به صورت طبیعی می‌روید و بومیان آنرا پرورش می‌دهند. ریواس (رواش) سالنگ و پغمان در کابلستان شهرت فروان دارد. ریواس یکی از ره‌آوردهای نیشابور است. ریواس ساقه بلند و با ریواچ قاقوری که از ساقه آن شربت تهیه می‌کنند یک نوع ریواس است که در حاشیه کویر درزیبد می‌روید.

فصل تهیه قاقوری یا ساقه شربتی آن ۲۵ اسفند تا آخر فروردین است. مزه این نوع شربت مشابهه طعم انار شیرین است.

ریواس دشت زیبد

مصرف دارویی

ریواس هم مصرف دارویی دارد و هم مصرف خوراکی به عنوان سبزی و هم هیزم است و هم خوراک دام. مصرف دارویی آن شربتی است که از ساقه ریواس در فصل اول رشد ان تهیه می‌شود.

ریواس دارای ویتامین ها و املاح معدنی گوناگون است و برای تمامی اعضای بدن مفید و موثر است.

ریواس برای تقویت معده و کبد مفید است.

خوردن ریواس برای بیماران تب دار و بی اشتها مفید بوده و یرقان , وسواس و سستی را درمان میکند.

صفرا و دل به هم خوردگی را رفع میکند و برای حصبه و اسهال گرم صفراوی مفید بوده و کرم کش است.

ریواس مقوی قلب و اعصاب بوده و برای درمان بواسیر مفید است.

باعث بهبود عملکرد معده میشود.

ریواس خاصیت مسهلی و ضد التهابی و متعادل کننده عملکرد روده ها (درمان اسهال و یبوست) را داشته و در درمان یرقان , خونریزی معدی-رودی , اختلال قاعدگی , ورم ملتحمه ی چشم , جراحات ناشی از ضربات و صدمات جسمانی , زخم های چرکی سطحی و سوختگی های حاصل از حرارت کاربرد دارد.

نکته

زنان باردار از مصرف زیاد آن خودداری کنند.

شیر مادرانی که ریواس میخورند در نوزادان تولید اسهال میکند.

برگ ریواس مقدار زیادی اسید اگزالیک دارد و میتواند باعث مسمومیت شود فقط ساقه ی آن قابل استفاده است.

مفید ترین طریقه مصرف ,مصرف آب ریواس همراه با آب هویج ,کرفس, خیار و سیب میباشد که یک سوم آب ریواس و دو سوم بقیه مواد است.

خوردن ریواس را نباید از برنامه غذایی حذف کرد ولی در مصرف آن زیاده روی نکنید.

غذاهای ایرانی

این گیاه در غذاهای ایرانی به صورت خام و پخته در سالاد و خورش کاربرد دارد، اما به دو صورت کلی همراه با کوفته ریزه و رب و پیاز و صورت دیگر همراه با گوشت قرمه و سبزی نعناع و جفری پخته می‌شود این خورش‌ها ویژه نواحی جنوبی البرز از جمله تهران و قم است که این گیاه در دامنه‌های البرز به طور وحشی رشد می‌کند. (رجوع شود به کتاب آشپزی رزا). با ریواس خوشاب و شربت نیز درست می‌کنند.

ارزش غذایی

ریواس دارای برخی عناصر مانند پتاسیم – کلسیم است و از نظر ویتامینها نیز تا حدودی غنی است. دمبرگ ریواس که بخش قابل استفاده آن است دارای مقداری اسیدهای آلی مانند اسید مالیک است که برای رفع تشنگی و آسان کردن هضم غذا سودمند است. همچنین در طب سنتی ریواس برای دفع بعضی از باکتریهای مضر استفاده می‌شود.

مضرات

مصرف بیش از اندازه ریواس به دلیل دارا بودن مقادیر زیادی اکسالیک اسید که برابر با ۴۶۰ میلی گرم در هر ۱۰۰ گرم می‌باشد باعث جلوگیری از جذب کلسیم و منیزیم توسط بدن می‌شود و باعث پوکی استخوان می‌شود. مقدار مجاز مصرف اکسالیک اسید در روز ۱۰ گرم برای بزرگسالان و ۳ تا۴ گرم برای کودکان می‌باشد؛ که این مقدار برابر است با چندین کیلوگرم ریواس، درنتیجه ریسک ابتلا به پوکی استخوان به دلیل مصرف ریواس بسیار کم می‌باشد. همچنین مصرف بیش از حد مجاز اکسالیک اسید موجود در ریواس باعث آسیب رساندن به دستگاه گوارش و کلیه‌ها نیز می‌شود.

مشخصات ظاهری

  • ریشه: ریواس دارای یک ریشه معمولی است که یک تا دو متر در خاک رشد می‌کند. ریشه ریواس در برابر سرما و یخبندان مقاوم است.
  • ساقه: ریواس دارای دو نوع ساقه است. یکی ساقه زیرزمینی که به آن ریزوم می‌گویند. ریزوم پس از رشد گوشتی و چوبی می‌شود که از جوانه‌های آن، ساقه‌های هوایی و برگهای پهن بوجود می‌آید. نوع دوم ساقه در ریواس ساقه‌های هوایی است که تا حدود یک متر نیز رشد می‌کند.
  • برگ: ریواس دارای برگهایی است که از جوانه جانبی ریزومها بوجود می‌آیند. برگ‌ها دارای پهنک نسبتاً پهن هستند. دمبرگ ریواس که بخش خوراکی آن را تشکیل می‌دهد، گوشتی بوده و طول آن به بیش از نیم متر می‌رسد.
  • گل: به تعداد زیاد و به صورت خوشه در انتهای ساقه اصلی ایجاد می‌گردد. گلهای ریواس به رنگ سبز هستند و در اثر تلقیح بذر را تشکیل می‌دهند.

آب و هوای مناسب

ریواس از سبزی‌های فصل خنک است و دماهای پائین را تحمل می‌کند. برگها در دمای پائین صورتی یا قرمز و در دماهای بیش از سی درجه سانتیگراد سبز تیره است. ریواس در مناطق پر باران عملکرد بیشتری را دارد. در خاک‌های نرم و حاصلخیز و غنی از پتاسیم بهتر رشد می‌کند.

مهم‌ترین نواحی رویش ریواس در ایران، دامنه‌های کوه بینالود در شهرستان نیشابور، دامنه کوه‌های شهرستان شهربابک در کرمان و دامنه کوه‌های البرز در شهرستان طالقان و کوه‌های کردستان ریواس در فصل بهار به فراوانی در بازارهای محلی مناطق آذربایجان نیز یافت می‌شود که از دامنه‌های کوه‌های این مناطق توسط روستاییان برداشت می‌شود. نوع ریواس شیرین که به آن قاقوری یا ریواچ می‌گویند در دامنه کوه زیبد می‌روید. این نوع ریواس را کشاورزان با ریختن خاک روی ساقه گاهی ساقه با ارتفاع یک متر و صخامت ۸ سانت بدست می‌آورند که بر خلاف ریواسهای سایر مناطق طعم شیرین دارد و نه طعم ترش. این گیاه در مناطق جنوبی استان فارس -کوه‌های اطراف شهر دبیران نیز یافت شده است. ریواس در مناطق مختلف شهرستان شازند هم وجود دارد مخصوصاً در کوه راستوند و کوه شهباز به وفور فراوان یافت می‌شود.

خوراک دام

این گیاه مورد استفاده دام قرار می‌گیرد و تمام برگ و ساقه خشک شده آن را مورد علاقه دام و حیوانات است. گیاهان و بوته‌های خارداری دیگری مانندسوsouw – چرخه- گون- خارانگبین در اطراف این گیاه رشد می‌کنند

تکثیر ریواس

این گیاه توسط دو روش غیر جنسی و بذر تکثیر می‌شود اما چون گیاهان حاصل از بذرکاملاً متفاوت از گیاهان والدینی می‌باشند در واقع استفاده از گیاهانی که از جوانه‌های روی ریزوم حاصل می‌شوند، روش اصلی تکثیر آن می‌باشد که این گیاهان در اطراف گیاه اصلی قرار دارند. در اوایل بهار گیاهان جدا شده از گیاه مادری به صورت شیاری کشت می‌شود. فاصله مشت بین یک تا یک‌ونیم متر در نظر گرفته می‌شود و فاصله دو بوته ۶۰ تا ۹۰ سانتیمتر است.

ریواس در علم

  • تاکسونومی: گیاه ریواس بر حسب خویشاوندی با سایر گیاهان رده‌بندی می‌شود و جایگاه این گیاه از نظر رده‌بندی در سطح گونه مشخص می‌شود.
  • کالبدشناسی: ساختمان داخلی گیاه ریواس مطالعه می‌شود.
  • ریخت‌شناسی: تنوع ریختی گیاه ریواس مطالعه می‌شود. به عبارتی مطالعه تنوع ریختی گیاه ریواس باعث می‌شود تا بدانیم که با شرایط متفاوت در زیستگاه‌های مختلف سازگاری این گیاه چگونه صورت می‌گیرد.
  • مورفوژنز: از آغاز تشکیل سلول تخم ریواس تا بوجود آمدن سکل ریواس بررسی می‌شود.
  • فیزیولوژی: نحوه کار و فعالیت گیاه ریواس از سطح اندامکهای درون سلول تا بافت‌ها، اندام‌ها و خود گیاه ریواس مطالعه می‌شود.
  • سیتولوژی: به مطالعه دربارهٔ رشد، تولید مثل و رفتار سلول گیاه ریواس می‌پردازد.
  • بوم‌شناسی: به مطالعه چگونگی سازش گیاه ریواس با محیط و ارتباط آنها با یکدیگر می‌پردازد.
  • ژنتیک: چگونگی انتقال صفات وراثتی و عوامل انتقال دهنده و ساختار شیمیایی این عوامل را در گیاه ریواس بررسی می‌کند.

منبع : ویکی متن

اگر مطلب را پسندیدید مارا در شبکه های اجتماعی محبوب کنید



دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *